Inleiding

Buiten eenvoudige componenten zoals moleculaire zuurstof, ozon, stikstof, enz., bevat de stratosfeer microscopische deeltjes, waarvan de compositie, vorm en grootte veel minder goed bekend zijn. Die kleine 'stof'-deeltjes blijken een heel belangrijke rol te spelen in de fysico-chemie van de stratosfeer:

• enerzijds wijzigen ze de optische eigenschappen ervan (absorptie en diffusie van het licht);
• anderzijds kunnen ze op hun oppervlak bepaalde chemische reacties bevorderen die een belangrijke rol spelen, meer bepaald in de ozonsvernietiging.

 

Stratosferische aerosols en polaire stratosferische wolken

De structuur van die deeltjes en hun invloed op de stratosfeer hangen af van verschillende parameters, zoals de temperatuur. Als de temperatuur niet te laag is (de drempel hangt af van het type deeltjes, maar ligt rond -70° Celsius), bestaan stratosferische deeltjes uit fijne druppels. Deze zijn bekend als stratosferische aerosols.

Daarentegen, als de temperatuur lager wordt, worden ze omgezet in microscopische ijskristallen. Zo'n toestand komt voor in de winter boven de polaire streken. Er wordt dan gesproken van polaire stratosferische wolken. Wegens hun verschillende fysische staat (vloeistof in het eerste geval, vaste stof in het tweede geval) worden aerosols en polaire stratosferische wolken door heel verschillende fysico-chemische eigenschappen gekenmerkt.

Stratosferische aërosols bestaan uit fijne deeltjes in suspensie in de lucht. Die kunnen van aardse oorsprong zijn (vulkaanuitbarstingen), maar ook van antropogene (supersonische vliegtuigen), of kosmische (meteorietresten).

Bij vulkaanuitbarstingen worden zwavelhoudende deeltjes tot in de stratosfeer uitgeworpen. Daar vormen ze kleine druppels bestaande uit een oplossing van water en zwavelzuur. Na de uitbarsting valt een groot deel van die deeltjes terug naar de lagere streken van de atmosfeer. Daarom kan de invloed van aerosols op het doorlaten van straling in aanzienlijke mate varieren volgens de graad van vulkanische aktiviteit. Zo schatten wetenschappers bijvoorbeeld het verlies van zonnestraling op grondniveau, na de uitbarsting van de Pinatubo in juni 1991, op ongeveer 10%. In mei 1991 was dit ongeveer 0.1%.

18 mei 1980: de Mount St. Helens ontploft (Oregon, USA)

Meer info :

Stratosferische aërosols (.pdf, 552 KB)
>> Wolken en deeltjes (ESPERE Internet encyclopedie) (Engels)