Ozon (O₃), een molecule die bestaat uit drie zuurstofatomen (O), bevindt zich voornamelijk in twee lagen van onze atmosfeer: in de troposfeer en de stratosfeer.

• De stratosfeer, een laag van de atmosfeer tussen ongeveer 10 en 50 kilometer boven het aardoppervlak, bevat zo'n 90% van de totale hoeveelheid atmosferische ozon. Dit stratosferische ozon is algemeen gekend als de "ozonlaag".
• De 10% overblijvende ozon bevindt zich in de troposfeer, het laagste gedeelte van de atmosfeer dat zich uitstrekt van het aardoppervlak tot een hoogte van ongeveer 8 à 15 kilometer.

Ozonmoleculen zijn in beide gebieden chemisch hetzelfde en bestaan uit drie atomen zuurstof waarvan de chemische formule O₃ is. Nochtans, hebben ze een heel verschillende werking op mensen en andere levende wezens.

De stratosferische ozon speelt een gunstige rol door een groot deel van de ultraviolette straling van de Zon te absorberen, zodat slechts een kleine deel van de straling de Aarde bereikt. Het absorberen van de ultraviolette straling door ozon is een bron van warmte, die eigenlijk de stratosfeer zelf vormt (dit is een gebied waarin de temperatuur stijgt met de hoogte).

Ozon is dus van wezenlijk belang voor de temperatuurstructuur van de aardse atmosfeer. Zonder de filtrerende rol van de ozonlaag zou meer UV-B straling het aardoppervlak bereiken. Tal van experimenten op planten en dieren, maar ook klinisch onderzoek bij mensen, hebben de schadelijke invloed van een overdreven blootstelling aan UV-B straling bewezen.

Troposferische ozon daarentegen is een zogeheten secundaire vervuilende stof, een foto-oxidans die wordt gevormd door de inwerking van de zonnestralen op primair polluerende precursoren. Troposferische ozon resulteert uit complexe chemische reacties waarin stikstofoxiden, vluchtige organische stoffen, koolmonoxide, temperatuur en zonlicht meespelen. Troposferische ozon heeft een giftig effect op de mensen, dieren en planten.

 

Meer info:

Troposferische ozon

Overzicht van de ozon (O3) concentraties in de omgevingslucht gemeten in de luchtmeet-netten van Vlaanderen, Brussel en Wallonië op de website van de Intergewestelijke Cel voor het Leefmilieu.

Stratosferische ozon

2009 - Instituut voor Ruimte-aeronomie blijft ozonlaag verder bewaken (.pdf, 175 KB)
2006 - Ozongat - Ozononderzoek aan het Instituut voor Ruimte-Aëronomie (.pdf, 230 KB)
2005 - BASCOE (Belgian Assimilation System of Chemical Observations from ENVISAT) (.pdf, 290 KB)

>> Ozon en het ozongat (ESPERE Internet encyclopedie) (Engels)
>> Wetenschap en regelgeving i.v.m ozonuitdunning (Engels)
>> Ozonbalans in de stratosfeer (Engels)
>> Stratosferische ozon en de impact op de menselijke gezondheid (Engels)